Ρέμα Πικροδάφνης: Ένα κομμάτι φύσης μέσα στην τσιμεντούπολη

252

Για την αξία του ρέματος της Πικροδάφνης και τον ρόλο που διαδραματίζει στην ζωή των κατοίκων μίλησε στο Agios Dimitrios News η Ροδούλα Κωνσταντινίδου, Γεωλόγος Μηχανικός, Μελετήτρια Περιβαλλοντικών ΓΕΜ και μέλος του δικτύου πολιτών για τη διάσωση του ρέματος Πικροδάφνης. Αξίζει να σημειωθεί πως το συγκεκριμένο ρέμα είναι ένα από τα ελάχιστα εναπομείναντα ρέματα του Λεκανοπεδίου  το οποίο παραμένει σε μεγάλο βαθμό σε φυσική κατάσταση.

Πότε δημιουργήθηκε το συγκεκριμένο δίκτυο πολιτών και ποιοι το απαρτίζουν;

Το Δίκτυο αποτελεί συνέχεια του κινήματος της Πικροδάφνης που τουλάχιστον για 20-25 χρόνια αγωνίζεται για να διατηρήσει το ρέμα σε φυσική κατάσταση. Έχει πάνω από 160 προσφυγές και γενικότερα δίκες σε αστικά, ποινικά και διοικητικά δικαστήρια. Η νομολογία που έχει διαμορφωθεί από τις Αποφάσεις του  ΣτΕ από τις προσφυγές των κατοίκων της Πικροδάφνης, είναι πολύ μεγάλη και έχει αποβεί μέχρι τώρα καθοριστική για όλα τα ρέματα της χώρας. Το Δίκτυο τυπικά ξεκίνησε το Φθινόπωρο του 2014, αλλά ενσωμάτωσε παλιούς και νέους φίλους της Πικροδάφνης.

Τι ακριβώς κάνετε για την προστασία του ρέματος; Ποιες είναι οι δράσεις σας;

Πραγματοποιούμε δράσεις ενημερωτικές για την αξία του ρέματος και τον ρόλο που διαδραματίζει στην ζωή των κατοίκων (παρουσιάσεις, ομιλίες, προβολές, εκθέσεις, συνεντεύξεις Τύπου, γιορτές, κλπ.). Επίσης προχωράμε σε επιστημονικές και τεχνικές μελέτες και εκθέσεις για την τεκμηρίωση των απόψεων μας σε σχέση με τα έργα που προτείνονται από την Διοίκηση, την περιβαλλοντική/ οικολογική κατάσταση του. Παράλληλα συνεργαζόμαστε με Επιστημονικούς και Περιβαλλοντικούς Φορείς και συλλόγους, για την μελέτη και προβολή των θεμάτων που σχετίζονται με το ποτάμι μας. Δεν παραλείπουμε να παρεμβαίνουμε στη Διοίκηση για την προώθηση των θέσεών μας, όπως αντιπροτάσεις για τα έργα διευθέτησης, την μελέτη οριοθέτησης, την ρύπανση των νερών της, τους καταστροφικούς καθαρισμούς με μπουλντόζες στην κοίτη της, κλπ. Μεταξύ άλλων έχουμε πραγματοποιήσει προσφυγές κυρίως στο ΣτΕ για ακύρωση μελετών και έργων που απειλούν την φυσική του κατάσταση, επερωτήσεις στη Βουλή και καταγγελίες στην Ευρωπαϊκή Ένωση και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Συχνές είναι και οι επαφές μας με τα σχολεία για τη προώθηση της περιβαλλοντική εκπαίδευσης με θέμα και αντικείμενο την Πικροδάφνη. 

Τι είδους ζώα βρίσκουν καταφύγιο στο συγκεκριμένο ρέμα;

Πολλά είδη ορνιθοπανίδας, έντομα και βενθικοί οργανισμοί. Αμφίβια: βάτραχοι, χελώνες με είδη προστατευόμενα, κλπ, Ιχθυοπανίδα μεταξύ των οποίων και το είδος του χελιού Anguilla Anguilla, σπάνιο και κινδυνεύον σε όλη την Ευρώπη, τρωκτικά κλπ.

Πόσο σημαντικό είναι το ρέμα της Πικροδάφνης για τους κατοίκους του Αγίου Δημητρίου;

Τα οφέλη του ρέματος προς τους κατοίκους της ευρύτερης περιοχής είναι πολλά. Συγκεκριμένα:

  • Προσφέρει αναβάθμιση στην ποιότητα της ζωής στην πόλη
  • Είναι αντιπλημμυρικός φυσικός αγωγός ομβρίων
  • Είναι αεροδιάδρομος αφού διοχετέυει τον αέρα του βουνού (Υμηττού) στην θάλασσα κι αντίστροφα
  • Επηρεάζει θετικά το μικροκλίμα των περιοχών απ΄όπου διέρχεται
  • Είναι διάδρομος πρασίνου 
  • Αποτελεί το τελευταίο καταφύγιο άγριας ζωής στην νότια Αθήνα
  • Αποτελεί ένα φυσικό οικοσύστημα στην τσιμεντούπολη και όχι πάρκο ή κήπος. Επικρατούν φυσικές διαδικασίες και νόμοι
  • Διαμορφώνει αισθητικά τοπία που αναβαθμίζουν την περιοχή
  • Επιδρά θετικά στην ψυχολογία των κατοίκων της πόλης, προσφέροντας ηρεμία και ισορροπία. Η Πικροδάφνη είναι η φύση δίπλα στην πόρτα μας.

Λίγα λόγια για το ρέμα της Πικροδάφνης

Το ρέμα Πικροδάφνης είναι ένα από  τα ελάχιστα εναπομείναντα ρέματα του Λεκανοπεδίου  το οποίο παραμένει σε μεγάλο βαθμό σε φυσική κατάσταση. Με την πλούσια χλωρίδα και πανίδα του αποτελεί μία όαση ζωής για τις γύρω περιοχές . Τυχόν πλημμύρες που έχουν παρατηρηθεί  οφείλονται αποκλειστικά είτε σε τοπικές επιχωματώσεις είτε στα λάθος κατασκευασμένα τεχνικά έργα δηλ σε ανθρώπινες επεμβάσεις. 

Η περιφέρεια Αττικής προωθεί με τρόπο παράνομο και αντιεπιστημονικό τον εγκιβωτισμό  του ρέματος Πικροδάφνης με σαρτζανέτια (συρματοκιβώτια) και μπετόν και έχει ήδη εγκριθεί σχετική ΜΠΕ,  την οποία έχουμε προσβάλλει στο ΣτΕ και εκδικάζεται στις 2 Μαΐου. Η επέμβαση αυτή σημαίνει την ολοκληρωτική καταστροφή της χλωρίδας, της πανίδας και του παραδεισένιου τοπίου του ρέματος και τη μετατροπή του σε δύσοσμο οχετό καθώς δεν λαμβάνεται κανένα μέτρο για τη απορρύπανση του ( ακόμη και η ΕΥΔΑΠ  ρυπαίνει το ρέμα όπως έχουμε καταγγείλει στον Εισαγγελέα )

Εκτός από την τεράστια περιβαλλοντική καταστροφή , το έργο δεν λύνει και το πρόβλημα αντιπλημμυρικής προστασίας του ρέματος αντίθετα το επιδεινώνει  ενώ κατασπαταλούνται δημόσιοι οικονομικοί πόροι,  όπως επισημαίνει στη σχετική πραγματογνωμοσύνη του ο κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΛΟΥΠΑΣΑΚΗΣ, Επίκουρος Καθηγητής ΕΜΠ PhD, MSc Γεωλόγος – Διπλ. Πολιτικος Μηχανικός  Διευθυντής Εργαστηρίου Τεχνικής Γεωλογίας και Υδρογεωλογίας ΄

 Η μελέτη του ΕΜΠ συμπεραίνει (σελ 36 κ.ε. ):  “οι διατάξεις έργων που προτείνονται από την ΜΠΕ και εγκρίνονται με την ΑΕΠΟ δεν αποτελούν τις βέλτιστες για την ορθολογική ανάπλαση του ρέματος της Πικροδάφνης. Εντοπίζονται πλειάδες λαθών και αβλεψιών που πλήττουν σαφέστατα την εγκυρότητα της ΜΠΕ. Είναι σαφές από τα προαναφερόμενα ότι αν εφαρμοστούν οι προτεινόμενες διατάξεις έργων, πέραν τις όποιες περιβαλλοντικές επιπτώσεις,….  , θα προκύψουν σοβαρά ζητήματα ασφάλειας ανθρώπων και περιουσιών καθώς και κατασπατάλησης δημόσιων οικονομικών πόρων.”

Επίσης επισημαίνει ότι το μόνο που θα εξασφάλιζε την αντιπλημμυρική θωράκιση του ρέματος θα ήταν η απομάκρυνση των μπάζων και η ανακατασκευή των προβληματικών τεχνικών έργων έργα που είναι πολύ  οικονομικώτερα  από τα σχεδιαζόμενα από τη περιφέρεια. 

Επίσης ότι δεν υπάρχει κανένας λόγος να υποστηριχθούν αντί να απομακρυνθούν τα μπάζατα μπάζα  (αδικαιολόγητη αύξηση του κόστους)

  •  ότι δεν είναι λογικό να αφαιρεθούν υγιείς και δυσδιάβρωτοι βραχώδεις σχηματισμοί ηλικίας μεγαλύτερης των 2,5 εκατομμυρίων ετών και να αντικατασταθούν με συρματοκιβώτια τα οποία το αργότερο σε 50 χρόνια θα έχουν καταστραφεί από την οξείδωση (αδικαιολόγητη αύξηση του κόστους).
  • Στο σύνολο των έργων που προτείνονται από την ΜΠΕ δεν υπάρχει καμία πρόβλεψη για την αναδιαστασιολόγηση των γεφυρών που προκαλούν υπερχειλίσεις. Αντιθέτως σε ότι αφορά τους αυθαίρετους τοίχους αντιστήριξης υπάρχουν σε πολλές θέσεις έργα για την ανακατασκευή τους, αλλά ουδεμία πρόταση για την καθαίρεσή τους και την επαναφορά της κοίτης στην αρχική της διατομή. Συμπερασματικά στην ΜΠΕ αλλά και στην επακόλουθη ΑΕΠΟ, οι επιδράσεις των υφιστάμενων τεχνικών δεν λαμβάνονται υπόψη, ακόμα και όταν αυτές αποτελούν τα γενεσιουργά αίτια των προβλημάτων που εκδηλώνονται κατά τη διάρκεια των πλημμυρικών παροχών. Το αποτέλεσμα της παράλειψης αυτής είναι η μη ουσιαστική επίλυση των προβλημάτων υπερχείλισης σε πολλές θέσεις διατηρώντας έτσι τον κίνδυνο για την απώλεια ανθρώπινων ζωών και περιουσιών. Επιπροσθέτως, η περιττή υπερδιαστασιολόγηση των έργων αντιστήριξης σε πολλές από τις θέσεις αυξάνει αδικαιολόγητα το κόστος των παρεμβάσεων. Τέλος με την ανακατασκευή αυθαίρετων κατασκευών ουσιαστικά δικαιώνεται η αυθαιρεσία και παγιώνεται το καθεστώς των καταπατήσεων σε βάρος δημόσιων εκτάσεων. 
  •  Η Οι προτεινόμενες διατάξεις έργων βασίζονται σε γεωτεχνική μελέτη η οποία εκπονήθηκε στο πλαίσιο της ΜΠΕ αποκλειστικά για τον σκοπό αυτό. Κατά την αξιολόγηση των προτεινόμενων διατάξεων μέτρων αντιστήριξης διαπιστώθηκαν πολλές αντιφάσεις μεταξύ των διατάξεων έργων που προτείνονται στην ΜΠΕ και αυτών που έχουν διαστασιολογηθεί στη Γεωτεχνική μελέτη. Οι αντιφάσεις αυτές οφείλονται στη λανθασμένη μεταφορά της θέσης των έργων από τη μία μελέτη στην άλλη. Στην ουσία τα προτεινόμενα από την ΜΠΕ έργα δεν έχουν χωροθετηθεί στις θέσεις που προτείνονται από την Γεωτεχνική αλλά σε παρακείμενες θέσεις. Η λίστα των συγκεκριμένων λαθών είναι πολύ μεγάλη και η διαπίστωση αυτή πλήττει έντονα την αξιοπιστία της ΜΠΕ. Από τη στιγμή που τα έργα θα κατασκευαστούν σε λάθος θέσεις θα προκύψουν αδιαμφισβήτητα προβλήματα υπο- ή υπερδιαστασιολόγησης των έργων σε μεγάλα τμήματα της κοίτης και κατά συνέπεια ζητήματα ασφάλειας ανθρώπων και περιουσιών ή κατασπατάλησης των δημόσιων οικονομικών πόρων.
  • Πέρα από τη λανθασμένη χωροθέτηση των προτεινόμενων από την ΜΠΕ έργων, σε σχέση πάντα με τις προτάσεις την Γεωτεχνικής μελέτης, εντοπίζονται όχι μόνο θέσεις που τα έργα δεν εξυπηρετούν κανένα σκοπό αλλά ακόμα χειρότερα θέσεις στις οποίες τα προτεινόμενα έργα επιτείνουν τα προβλήματα και αυξάνουν τους κινδύνους που προκαλούν οι πλημμυρικές παροχές. Έργα αυτού του είδους είναι οι ανακατασκευές υφιστάμενων αυθαίρετων τοίχων αντιστήριξης, κατασκευές οι οποίες ως απώτερο στόχο έχουν να προστατεύσουν αυθαίρετες κατασκευές ή επιχωματώσεις, κατασκευές καθ’ ύψος επέκτασης της χωρητικότητας της κοίτης κ.α. Ως παράδειγμα, από το σύνολο των θέσεων αναφέρεται η θέση της εκβολής του ρέματος όπου εντοπίζονται τα σοβαρότερα προβλήματα. Στη συγκεκριμένη θέση η καθ` ύψος επέκταση της διατομής της κοίτης αναμένεται να επιτείνει τα προβλήματα που θα δημιουργήσουν οι πλημμυρικές παροχές και να αυξήσουν τη σφοδρότητα με την οποία το πλημμυρικό κύμα θα πλήξει τη Λεωφόρο Ποσειδώνος. Προφανώς στις θέσεις που τα έργα δεν εξυπηρετούν κανένα σκοπό, απλά υπάρχει κίνδυνος κατασπατάλησης δημόσιων πόρων. Στις θέσεις όμως όπου τα έργα επιτείνουν τα προβλήματα που προκαλούν οι πλημμυρικές παροχές, υπάρχει σοβαρός κίνδυνος απώλειας ανθρώπινων ζωών και δευτερευόντως περιουσιών.

Οσον αφορά τον πλημμυρικό κίνδυνο της Πικροδάφνης, τον οποίο προφασίζονται    οι μελετητές για να κατασκευάσουν τα έργα, διαπιστώνουμε από τα Σχέδια διαχείρισης κινδύνων πλημμύρας των ΛΑΠ του ΥΔ Αττικής ότι στο εξεταζόμενο τμήμα του ρέματος Πικροδάφνης από το ύψος της λεωφόρου Βουλιαγμένης μέχρι τις εκβολές του στον όρμο του Φαλήρου, με βάση τα αποτελέσματα της μοντελοποίησης στις περιόδους επαναφοράς Τ=50 και Τ=100 χρόνια, δεν προκύπτουν ουσιαστικά πλημμυρικά φαινόμενα σε όλο το μήκος του ρέματος. 

Λίγο δυσμενέστερη εικόνα εμφανίζεται στην περίοδο Τ=1000 χρόνια στο τμήμα του ρέματος λίγο πριν την Ποσειδώνος και μέχρι τις εκβολές του. 

Η πλημμυρική αυτή παροχή είναι σπάνιο έως απίθανο να συμβεί. Θα προκληθούν τοπικές υπερχειλίσεις και όχι καταστροφές ενώ οπωσδήποτε δεν υπάρχουν στην παραρεμμάτια ζώνη σημαντικά οικοδομήματα, δημόσια και κοινωφελή κτίρια, οδικές και συγκοινωνιακές αρτηρίες κλπ για να θιχτούν.